สำหรับคนที่เริ่มสนใจเรื่องบัญชี การลงทุน หรืออยากเข้าใจงบการเงินของธุรกิจ คำถามแรกๆ มักจะเป็นว่าแท้จริงแล้ว งบดุลคืออะไรกันแน่ ใช้ดูอะไร และเกี่ยวข้องอย่างไรกับงบกำไรขาดทุน
บทความนี้จึงชวนมาทำความเข้าใจ งบดุลคือ เอกสารแบบไหน พร้อมอธิบายส่วนประกอบสำคัญ และยกตัวอย่างงบดุล แบบง่ายๆ เปรียบเทียบกับงบกำไรขาดทุน เพื่อให้เห็นภาพของทั้งคู่เวลาใช้งานจริง
อ้างอิง: Jobsdb
งบดุลคืออะไร
งบดุลคือ งบการเงินที่แสดงฐานะการเงินของกิจการ ณ เวลาใดเวลาหนึ่ง เช่น สิ้นงวดบัญชี โดยสรุปสินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของ เพื่อให้เห็นความแข็งแกร่งทางการเงินในภาพรวม
พูดให้ง่ายขึ้น งบดุลเหมือนภาพถ่ายทางการเงินของธุรกิจ ณ จุดหนึ่ง ส่วนงบกำไรขาดทุนเหมือนวิดีโอ ที่แสดงผลการดำเนินงานตลอดช่วงเวลา ทั้งสองงบใช้ร่วมกันเพื่อให้เห็นภาพการเงินครบถ้วน
ส่วนประกอบหลักของงบดุลที่ควรรู้
เพื่ออ่านงบให้เข้าใจ เราควรรู้ก่อนว่าส่วนต่างๆ ในงบมีอะไรบ้าง หัวข้อนี้จะแยกส่วนประกอบหลักของงบออกเป็น 3 กลุ่มตามหลักบัญชีมาตรฐาน
สินทรัพย์
งบดุลส่วนแรกคือสินทรัพย์ซึ่งบอกว่าบริษัทมีอะไรอยู่ในมือ สินทรัพย์แบ่งเป็น 2 ประเภท ได้แก่
- สินทรัพย์หมุนเวียน
- เปลี่ยนเป็นเงินสดได้ภายใน 1 ปี เช่น เงินสด ลูกหนี้ และสินค้า
- ช่วยดูสภาพคล่องระยะสั้น
- สินทรัพย์ไม่หมุนเวียน
- ใช้ระยะยาว เช่น ที่ดิน อาคาร เครื่องจักร ซอฟต์แวร์
- สะท้อนศักยภาพธุรกิจระยะยาว
การเข้าใจสินทรัพย์ในงบดุลจึงสำคัญ เพราะช่วยประเมินทั้งความคล่องตัวและความมั่นคงของกิจการ
หนี้สิน
หนี้สินคือส่วนที่บอกว่าบริษัทเป็นหนี้อะไรอยู่บ้างหรือทรัพย์สินที่มาจากการกู้ยืมและภาระที่ต้องชำระ
แบ่งเป็น 2 แบบ:
- หนี้สินหมุนเวียน
- ต้องจ่ายใน 1 ปี เช่น เจ้าหนี้การค้า เงินกู้ระยะสั้น ภาษีค้างจ่าย
- ช้ดูความเสี่ยงสภาพคล่อง
- หนี้สินไม่หมุนเวียน
- ระยะยาว เช่น เงินกู้ระยะยาว หุ้นกู้
- สะท้อนภาระดอกเบี้ยในอนาคต
การดูโครงสร้างหนี้ช่วยประเมินความเสี่ยงของกิจการ และเมื่อดูร่วมกับสินทรัพย์ จะเห็นภาพรวมงบดุลทั้ง “สิ่งที่มี” และ “สิ่งที่ต้องจ่าย” ชัดเจนขึ้น
ส่วนของเจ้าของหรือส่วนของผู้ถือหุ้น
ส่วนของเจ้าของคือส่วนที่แสดงว่า “หลังหักหนี้สินแล้ว เหลือเป็นทุนของเจ้าของเท่าไร” หรือก็คือมูลค่าสุทธิของกิจการ
โดยทั่วไปประกอบด้วย
- เงินทุนที่เจ้าของใส่เข้ามา
- กำไรสะสมที่กิจการสร้างไว้
ส่วนนี้ช่วยสะท้อนว่าธุรกิจสร้างมูลค่าเพิ่มได้มากแค่ไหนในระยะยาว
เมื่อรวมทั้ง 3 ส่วน (สินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของ) จะเห็นสมการสำคัญของงบดุลคือ
สินทรัพย์ = หนี้สิน + ส่วนของเจ้าของ ซึ่งต้องสมดุลเสมอ
เปรียบเทียบงบดุลกับงบกำไรขาดทุน
หัวข้อนี้จะพาไปดูความเชื่อมโยงและความแตกต่างระหว่าง งบดุล งบกําไรขาดทุน เพื่อให้เข้าใจว่าทำไมทั้งคู่จึงมักถูกอ่านคู่กันอยู่เสมอ
อ้างอิง: Accountdemy
ภาพรวมของงบกำไรขาดทุน
งบกำไรขาดทุนคือรายงานที่สรุปรายได้และค่าใช้จ่ายในช่วงเวลาหนึ่ง (เช่น ไตรมาสหรือปี) เพื่อบอกว่าธุรกิจ “กำไรหรือขาดทุนเท่าไร” โดยมีองค์ประกอบหลักคือ รายได้ ต้นทุนขาย ค่าใช้จ่าย ดอกเบี้ย ภาษี และกำไรสุทธิ
สรุปสั้นๆ คืองบกำไรขาดทุนบอกผลการดำเนินงานในช่วงเวลา ส่วนงบดุลบอกสถานะการเงิน ณ จุดใดจุดหนึ่ง ว่ามีสินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของเท่าไร
ความเชื่อมโยงของงบดุล งบกําไรขาดทุน
กำไรสุทธิจากงบกำไรขาดทุนจะถูกนำไปสะสมในส่วนของเจ้าของในงบดุล ทำให้ทุนเพิ่มขึ้น แต่ถ้าขาดทุนทุนจะลดลง
ดังนั้นการดูงบทั้งสองร่วมกันจะเห็นทั้งผลการดำเนินงานในช่วงเวลาและผลต่อฐานะการเงินปลายงวด
ตัวอย่างงบดุล
เพื่อให้เข้าใจมากขึ้น ลองมาดู ตัวอย่างงบดุล แบบง่ายของกิจการสมมติ โดยใช้ตัวเลขกลมๆ เพื่อให้โฟกัสที่โครงสร้างมากกว่ารายละเอียดปลีกย่อย
ตารางตัวอย่างงบดุลอย่างย่อ
ก่อนดูตัวเลข ลองคิดภาพว่าใน ตัวอย่างงบดุล เราต้องเห็นทั้งฝั่งสินทรัพย์ และฝั่งหนี้สินกับส่วนของเจ้าของแบบสมดุลเสมอ
| รายการ | จำนวน (หน่วยเงินสมมติ) |
| สินทรัพย์หมุนเวียน | 600 |
| สินทรัพย์ไม่หมุนเวียน | 400 |
| รวมสินทรัพย์ | 1,000 |
| หนี้สินหมุนเวียน | 300 |
| หนี้สินไม่หมุนเวียน | 200 |
| รวมหนี้สิน | 500 |
| ส่วนของเจ้าของ | 500 |
| รวมหนี้สินและส่วนของเจ้าของ | 1,000 |
จาก ตัวอย่างงบดุล นี้จะเห็นว่าทั้งสองฝั่งสมดุลกันที่ 1,000 ซึ่งสะท้อนหลักสำคัญของสมการบัญชี หากมีการเปลี่ยนแปลง
เช่น เจ้าของใส่ทุนเพิ่ม หรือบริษัทกู้เงินเพิ่ม ตัวเลขฝั่งสินทรัพย์และฝั่งหนี้สิน/ทุนก็จะเปลี่ยนตามไปพร้อมกัน
ตัวอย่างงบดุลและงบกำไรขาดทุน ในสถานการณ์เดียวกัน
ในหัวข้อนี้จะลองยกสถานการณ์สมมติที่มีทั้ง ตัวอย่างงบดุล และงบกำไรขาดทุนของปีเดียวกัน เพื่อให้เห็นภาพว่า งบดุล งบกําไรขาดทุน ทำงานร่วมกันอย่างไรในเชิงตัวเลข
สมมติผลกำไรหนึ่งปีและผลต่อส่วนของเจ้าของ
สมมติบริษัทเริ่มปีมีส่วนของเจ้าของ 400 ไม่มีเพิ่มทุน ระหว่างปีมีรายได้ 1,200 ค่าใช้จ่าย 900 ทำให้กำไรสุทธิ 300
กำไร 300 จะถูกบันทึกในงบกำไรขาดทุน และถูกโอนเข้า “กำไรสะสม” ทำให้ส่วนของเจ้าของปลายปีเพิ่มเป็น 700 (400 + 300)
ถ้าสินทรัพย์ปลายปี 1,200 จะเท่ากับหนี้สิน 500 เพื่อให้สมดุล
วิธีดูงบดุลเบื้องต้นสำหรับผู้เริ่มต้น
เมื่อเปิดงบ สิ่งที่มักช่วยให้เข้าใจภาพรวมได้เร็วคือ
- ดูยอดรวมสินทรัพย์ ว่าบริษัทมีทรัพย์สินโดยรวมประมาณเท่าไร
- ดูโครงสร้างหนี้สิน ว่าหนี้ระยะสั้นและระยะยาวมีสัดส่วนแค่ไหนเมื่อเทียบกับสินทรัพย์
- ดูส่วนของเจ้าของ ว่ามีแนวโน้มเพิ่มขึ้นหรือลดลง เมื่อเทียบกับปีก่อน
อ้างอิง: ธนาคารยูโอบี
บทสรุป
สรุปคือ งบดุลบอกฐานะการเงินของธุรกิจ ณ จุดเวลาใดเวลาหนึ่ง ว่ามีสินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของเท่าไร ส่วนงบกำไรขาดทุนบอกผลการดำเนินงานในช่วงเวลาหนึ่งว่ากำไรหรือขาดทุนเท่าไร
การอ่านทั้งสองร่วมกันช่วยให้เห็นภาพครบทั้งฐานะและผลลัพธ์ของธุรกิจ และเข้าใจการเปลี่ยนแปลงของส่วนของเจ้าของจากกำไรหรือขาดทุนได้ชัดเจนขึ้น ทำให้การวิเคราะห์ธุรกิจเป็นระบบและง่ายขึ้น
