Treasury Stock คืออะไร และจะแสดงในงบแสดงฐานะการเงินอย่างไร 

ในการอ่านงบการเงินของบริษัทจดทะเบียน นักลงทุนมักเจอคำว่า Treasury Stock คือหุ้นทุนของบริษัทที่ซื้อกลับมาไว้เอง ทำให้จำนวนหุ้นหมุนเวียนในตลาดลดลง

การเข้าใจว่าหมายถึงอะไร และTreasury Stock จะแสดงในงบแสดงฐานะการเงินอย่างไรจึงเป็นเรื่องสำคัญ เพราะมีผลต่อส่วนของผู้ถือหุ้น กำไรต่อหุ้น และการตีความมูลค่ากิจการโดยรวม

อ้างอิง: myAccount Cloud 

ทำความเข้าใจพื้นฐานว่า Treasury Stock คืออะไร

ก่อนจะไปดูรายละเอียดเชิงบัญชี ควรรู้ให้ชัดก่อนว่า Treasury Stock คืออะไร และแตกต่างจากหุ้นสามัญที่ยังหมุนเวียนในมือผู้ถือหุ้นทั่วไปอย่างไร

ความหมายของ Treasury Stock แบบเข้าใจง่าย

Treasury Stock คือหุ้นที่บริษัทเคยออกขายแล้วซื้อคืนมาเก็บเอง ทำให้ไม่ถือเป็นหุ้นหมุนเวียน จึงไม่มีสิทธิออกเสียงและไม่ได้รับเงินปันผล 

หุ้นเหล่านี้เรียกว่า Treasury Shares และจะถูกหักออกจากส่วนของผู้ถือหุ้น แทนที่จะบันทึกเป็นสินทรัพย์เหมือนการลงทุนทั่วไป 

ลักษณะสำคัญของ Treasury Stock

โดยสรุป คุณสามารถมองว่า Treasury Stock คือหุ้นที่มีลักษณะสำคัญดังนี้

• เป็นหุ้นของบริษัทเองที่เคยออกขายแล้ว และบริษัทซื้อกลับคืนมา
• ไม่ถูกนับเป็นหุ้นสามัญหมุนเวียน ไม่ได้สิทธิออกเสียงและไม่รับปันผล
• ถูกนำมาบันทึกเป็นบัญชีลบในส่วนของผู้ถือหุ้น ไม่ใช่สินทรัพย์ของบริษัท

สาเหตุที่บริษัทตัดสินใจซื้อหุ้นคืนเป็น Treasury Stock

เมื่อเข้าใจพื้นฐานแล้ว ขั้นต่อไปคือมาดูว่าทำไมบริษัทจึงเลือกใช้วิธีซื้อหุ้นคืนจนเกิดเป็น Treasury Stock คือรายการที่เราเห็นในงบการเงิน

ปรับโครงสร้างเงินทุนและ EPS

เหตุผลที่พบบ่อยคือบริษัทต้องการปรับโครงสร้างเงินทุน เช่น ลดจำนวนหุ้นในตลาดเพื่อเพิ่ม EPS แม้กำไรรวมเท่าเดิม เพราะเมื่อจำนวนหุ้นลดลง EPS ก็สูงขึ้นได้ 

ดังนั้นการมี Treasury Shares ทำให้นักลงทุนต้องพิจารณาทั้งวิธีแสดงในงบการเงิน รวมถึงผลกระทบต่อ EPS และมูลค่ากิจการ ไม่ใช่ดูแค่กำไรสุทธิอย่างเดียว 

ส่งสัญญาณความเชื่อมั่นและบริหารส่วนเกินเงินสด

อีกเหตุผลคือบริษัทต้องการส่งสัญญาณว่าหุ้นอาจถูกประเมินค่าต่ำ การซื้อหุ้นคืนจึงสะท้อนความเชื่อมั่นของผู้บริหาร และเป็นการใช้เงินสดส่วนเกินเมื่อยังไม่มีโอกาสลงทุนที่เหมาะสม 

นอกจากนี้ Treasury Stock มักถูกถือไว้ชั่วคราว เพื่อนำไปขายต่อหรือใช้ในโครงการ ESOP ซึ่งทั้งหมดจะแสดงอยู่ในส่วนของผู้ถือหุ้นในงบแสดงฐานะการเงิน 

หลักการบันทึกบัญชี Treasury Stock เบื้องต้น

อ้างอิง:  LINE TODAY

ประเด็นต่อมาที่สำคัญคือการบันทึกบัญชี เพราะเป็นหัวใจของคำถามว่า Treasury Stock จะแสดงในงบแสดงฐานะการเงินอย่างไรและมีผลต่อการวิเคราะห์ฐานะทุนของบริษัท

บันทึกตามราคาซื้อคืน (Cost Method)

ในทางปฏิบัติ บริษัทมักบันทึก Treasury Stock ตามราคาซื้อคืนจริง (cost method) ไม่ใช่มูลค่าที่ตราไว้ โดยแสดงเป็นบัญชี “หุ้นทุนซื้อคืน” 

ในส่วนของผู้ถือหุ้นด้วยมูลค่าติดลบ เมื่อซื้อหุ้นคืนจะเดบิต Treasury Stock และเครดิตเงินสด วิธีนี้ช่วยให้เห็นต้นทุนที่ใช้ซื้อหุ้นคืนได้ชัดเจน 

การขายหรือยกเลิก Treasury Stock

หากขายหุ้นซื้อคืนได้สูงกว่าต้นทุน ส่วนต่างจะเพิ่มในส่วนของผู้ถือหุ้น ไม่บันทึกเป็นกำไร แต่ถ้าขายต่ำกว่าจะลดส่วนของผู้ถือหุ้น

หากยกเลิกหุ้นซื้อคืน หุ้นจะถูกตัดออกถาวรและต้นทุนสะท้อนในโครงสร้างทุน ทำให้ Treasury Stock มีผลต่อจำนวนหุ้นและมูลค่าบริษัท

Treasury Stock จะแสดงในงบแสดงฐานะการเงินอย่างไร

หัวข้อนี้คือใจกลางของบทความ เพราะมุ่งตอบตรงๆ ว่า Treasury Stock จะแสดงในงบแสดงฐานะการเงินอย่างไรในเชิงตำแหน่งและรูปแบบ เพื่อให้คุณอ่านงบได้อย่างมั่นใจมากขึ้น

แสดงในส่วนของผู้ถือหุ้น (Equity) เป็นตัวเลขติดลบ

ในงบแสดงฐานะการเงิน Treasury Stock คือรายการที่แสดงอยู่ใต้หมวดส่วนของผู้ถือหุ้น ไม่แสดงเป็นสินทรัพย์หรือการลงทุน เพราะบัญชีนี้สะท้อนการลดลงของทุนที่มีให้ผู้ถือหุ้นภายนอก

โดยทั่วไปจะเห็นในรูปแบบ เช่น

• ทุนชำระแล้ว
• ส่วนเกินมูลค่าหุ้น
• กำไรสะสม
• ติดลบ: หุ้นซื้อคืน (Treasury Shares)

ตัวอย่างการจัดวางในส่วนของผู้ถือหุ้น

ตัวอย่างโครงสร้างส่วนของผู้ถือหุ้นแบบง่ายๆ เมื่อมี Treasury Stock อาจแสดงได้ดังนี้

จากตัวอย่างจะเห็นว่า Treasury Stock คือรายการ -150 ล้านบาทที่นำมาหักออกจากส่วนของผู้ถือหุ้นรวม ทำให้ฐานทุนสุทธิของบริษัทลดลง แม้ทุนชำระแล้วและกำไรสะสมจะยังเท่าเดิม

ผลกระทบของ Treasury Stock ต่อจำนวนหุ้นและตัวชี้วัดสำคัญ

การมีรายการหุ้นซื้อคืนไม่ได้ส่งผลเฉพาะในเชิงบัญชี แต่ยังมีผลต่อการตีความตัวเลขอื่นๆ ด้วย จึงควรรู้ควบคู่กับการเข้าใจว่า Treasury Stock จะแสดงในงบแสดงฐานะการเงินอย่างไร

อ้างอิง: LINE TODAY

จำนวนหุ้นหมุนเวียนและกำไรต่อหุ้น (EPS)

เมื่อบริษัทซื้อหุ้นคืน หุ้นส่วนนี้จะไม่นับเป็นหุ้นหมุนเวียน (outstanding shares) อีกต่อไป ดังนั้นจำนวนหุ้นที่ใช้คำนวณกำไรต่อหุ้น (EPS) จะลดลง ส่งผลให้ EPS ดูสูงขึ้น หากกำไรสุทธิคงที่

อัตราส่วนทางการเงินด้านโครงสร้างทุน

การซื้อหุ้นคืนทำให้ส่วนของผู้ถือหุ้นลดลง เมื่อเทียบกับหนี้สิน อัตราส่วนหนี้สินต่อส่วนของผู้ถือหุ้น (D/E) อาจสูงขึ้น ซึ่งสะท้อนว่าบริษัทใช้เลเวอเรจมากขึ้นในมุมมองทางการเงิน

ดังนั้น การอ่านงบจึงควรมองว่ามี Treasury Stock คือหุ้นซื้อคืนอยู่มากน้อยเพียงใด และตัวเลขในส่วนของผู้ถือหุ้นหลังหักรายการนี้แล้ว ยังแข็งแรงเพียงพอเมื่อเทียบกับหนี้สินหรือไม่

บทสรุป

สรุปแล้ว Treasury Stock คือหุ้นที่บริษัทซื้อคืน ทำให้ไม่เป็นหุ้นหมุนเวียน ไม่มีสิทธิออกเสียงหรือปันผล และถูกหักออกจากส่วนของผู้ถือหุ้น

การเข้าใจการแสดงรายการนี้ในงบการเงินจะช่วยให้เห็นผลต่อโครงสร้างทุน จำนวนหุ้น และ EPS ได้ชัดขึ้น ทำให้วิเคราะห์และตัดสินใจลงทุนได้รอบคอบมากขึ้น