ก่อนเริ่มทำกิจการ หลายคนมักถามว่า ธุรกิจมีกี่ประเภท กันแน่ และแต่ละแบบเหมาะกับใคร
การเข้าใจทั้งรูปแบบธุรกิจและ องค์ประกอบของธุรกิจ จะช่วยให้เลือกโครงสร้างที่เหมาะกับเป้าหมายและระดับความเสี่ยงของตัวเองได้ชัดเจนขึ้น
ธุรกิจมีกี่ประเภท
โดยทั่วไปสามารถมองธุรกิจออกเป็น 2 มุมใหญ่ คือแบ่งตามลักษณะการดำเนินงาน และแบ่งตามรูปแบบการจดทะเบียนทางกฎหมาย ซึ่งใช้ตอบโจทย์คนละด้าน
อ้างอิง: Krungsri
ธุรกิจแบ่งตามลักษณะการดำเนินงาน
ถ้าถามว่า ธุรกิจมีกี่ประเภท ในมุมกิจกรรมที่สร้างรายได้ จะมักแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ คือธุรกิจการผลิต ธุรกิจซื้อมา–ขายไป และธุรกิจบริการ ซึ่งพบได้ทั่วไปในชีวิตประจำวัน
ธุรกิจการผลิต
ธุรกิจการผลิต คือการนำวัตถุดิบมาแปรรูปเป็นสินค้าสำเร็จรูป เช่น โรงงานผลิตรถยนต์ โรงงานเสื้อผ้า หรือโรงงานอาหาร
หัวใจคือการบริหารวัตถุดิบ เครื่องจักร ต้นทุน และคุณภาพสินค้าให้สม่ำเสมอ เพราะกำไรผูกกับประสิทธิภาพสายการผลิตโดยตรง
ธุรกิจซื้อมา–ขายไป
ธุรกิจซื้อมา–ขายไป คือการซื้อสินค้าสำเร็จรูปมาขายต่อเพื่อทำกำไร เช่น ร้านสะดวกซื้อ ร้านค้าปลีก ร้านค้าส่ง หรือร้านค้าออนไลน์
ผู้ประกอบการต้องเน้นการเลือกสินค้าให้ตรงความต้องการลูกค้า การบริหารสต็อก และการตั้งราคาที่ครอบคลุมต้นทุนพร้อมมีกำไรในระดับที่แข่งขันได้
ธุรกิจบริการ
ธุรกิจบริการ คือการสร้างรายได้จากการขายทักษะ ความรู้ หรือแรงงาน มากกว่าการขายสินค้าที่จับต้องได้ เช่น โรงแรม ร้านเสริมสวย ร้านซ่อม หรือเอเจนซี่รูปแบบต่างๆ
องค์ประกอบของธุรกิจ ประเภทนี้จะเน้นคุณภาพคนทำงาน ความน่าเชื่อถือ และประสบการณ์ของลูกค้า เพราะลูกค้าซื้อจากความไว้ใจและความพึงพอใจในการใช้บริการ
แบ่งตามรูปแบบทางกฎหมาย
อ้างอิง: iGITAL GEEK
อีกมุมหนึ่งของคำถาม ธุรกิจมีกี่ประเภท คือการแบ่งตามรูปแบบการจดทะเบียนทางกฎหมาย ซึ่งเกี่ยวข้องกับความรับผิดชอบ หนี้สิน และโครงสร้างการบริหาร
กิจการเจ้าของคนเดียว
กิจการเจ้าของคนเดียว เป็นธุรกิจที่มีเจ้าของเพียงคนเดียว รับผิดชอบทุกอย่างเอง ทั้งการตัดสินใจ ผลกำไร และหนี้สิน
ข้อดีคือเริ่มต้นง่าย โครงสร้างไม่ซับซ้อน แต่เจ้าของต้องรับผิดชอบหนี้สินของกิจการด้วยทรัพย์สินส่วนตัวทั้งหมด
ห้างหุ้นส่วน
ห้างหุ้นส่วน คือกิจการที่มีบุคคลตั้งแต่ 2 คนขึ้นไปร่วมลงทุนและร่วมแบ่งผลกำไร
โดยทั่วไปแบ่งได้เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญ ที่หุ้นส่วนทุกคนอาจต้องรับผิดชอบหนี้สินเต็มจำนวน และห้างหุ้นส่วนจำกัด ที่บางคนรับผิดจำกัดตามเงินลงทุน ทำให้ต้องตกลงบทบาทและสัดส่วนกันให้ชัดเจนตั้งแต่แรก
บริษัทจำกัด
บริษัทจำกัด เป็นนิติบุคคลที่แยกออกจากตัวบุคคล ผู้ถือหุ้นรับผิดชอบต่อหนี้สินของบริษัทไม่เกินจำนวนเงินค่าหุ้นที่ตนถือ
รูปแบบนี้เหมาะกับกิจการที่ต้องการความน่าเชื่อถือและอยากแยกความเสี่ยงของธุรกิจออกจากทรัพย์สินส่วนตัวของเจ้าของ
บริษัทมหาชนจำกัด
บริษัทมหาชนจำกัด เป็นกิจการขนาดใหญ่ที่เปิดให้ประชาชนทั่วไปสามารถร่วมถือหุ้นและเข้ามาระดมทุนได้
ข้อดีคือสามารถระดมทุนวงกว้าง แต่ต้องแลกกับการถูกกำกับดูแลสูงขึ้น และต้องเปิดเผยข้อมูลทางการเงินและการบริหารตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด
องค์ประกอบของธุรกิจพื้นฐานที่ทุกกิจการควรมี
ไม่ว่าคุณจะเลือกทำธุรกิจแบบไหน คำถามว่า ธุรกิจมีกี่ประเภท เป็นเพียงจุดเริ่มต้น สิ่งสำคัญคือการจัด องค์ประกอบของธุรกิจให้พร้อมก่อนลงมือ
อ้างอิง: BMU
สิ่งที่ขาย และคุณค่าที่ส่งมอบ
เริ่มจากการกำหนดให้ชัดเจนว่า ธุรกิจขายอะไร อาจเป็นสินค้า บริการ หรือทั้งสองอย่าง
ต้องตอบให้ได้ว่าเสนอคุณค่าอะไรให้ลูกค้า แก้ปัญหาอะไร และแตกต่างจากคู่แข่งอย่างไร เพื่อใช้เป็นแกนในการวางกลยุทธ์ด้านอื่นๆ
ลูกค้าเป้าหมายและตลาด
การรู้ว่าลูกค้าคือใครเป็นองค์ประกอบที่ขาดไม่ได้ เช่น ช่วงอายุ รายได้ พฤติกรรมการใช้ชีวิต และปัญหาที่เขาเจอ
เมื่อเข้าใจตลาดเป้าหมาย จะช่วยให้เลือกประเภทธุรกิจ เลือกช่องทางจำหน่าย และออกแบบสินค้า–บริการได้ตรงจุดมากขึ้น
ทุน คน และระบบจัดการภายใน
ธุรกิจทุกประเภทต้องใช้ทุน คนทำงาน และระบบบริหาร เช่น ระบบบัญชี การเงิน การตลาด และกระบวนการทำงาน
การจัดองค์ประกอบของธุรกิจเหล่านี้ให้เรียบร้อยตั้งแต่ต้น จะช่วยลดปัญหาสะสม และทำให้ธุรกิจมีพื้นฐานพร้อมขยายต่อในอนาคต
ตารางสรุปภาพรวมธุรกิจใน 2 มุมมอง
ตารางนี้ช่วยสรุปว่าธุรกิจมีกี่ประเภท เมื่อมองจากทั้งลักษณะการดำเนินงานและรูปแบบทางกฎหมาย
| มุมมองการแบ่ง | ประเภทหลัก | ตัวอย่าง | จุดเน้นสำคัญ |
| ลักษณะการดำเนินงาน | ธุรกิจการผลิต | โรงงานเสื้อผ้า โรงงานอาหาร | การจัดการวัตถุดิบ ต้นทุน และคุณภาพสินค้า |
| ลักษณะการดำเนินงาน | ธุรกิจซื้อมา–ขายไป | ร้านสะดวกซื้อ ร้านออนไลน์ | การเลือกสินค้า สต็อก และการตั้งราคา |
| ลักษณะการดำเนินงาน | ธุรกิจบริการ | โรงแรม ร้านเสริมสวย คลินิก | คุณภาพบริการและทักษะบุคลากร |
| รูปแบบทางกฎหมาย | กิจการเจ้าของคนเดียว | ร้านค้าเล็ก ร้านกาแฟ | เจ้าของรับเสี่ยงและตัดสินใจคนเดียว |
| รูปแบบทางกฎหมาย | ห้างหุ้นส่วน | กิจการที่มีผู้ร่วมลงทุน 2 คนขึ้นไป | การแบ่งบทบาทและความรับผิดชอบ |
| รูปแบบทางกฎหมาย | บริษัทจำกัด / มหาชน | บริษัทเอกชนและบริษัทในตลาดทุน | การแยกนิติบุคคลและการระดมทุนขนาดใหญ่ |
บทสรุป
เมื่อสรุปรวมทุกมุมมอง จะเห็นว่าการตอบคำถามว่า ธุรกิจมีกี่ประเภท ขึ้นอยู่กับว่าจะมองจากอะไร หากมองจากลักษณะการดำเนินงาน จะได้ 3 กลุ่มหลักคือ การผลิต ซื้อมา–ขายไป และบริการ
ส่วนถ้ามองจากรูปแบบทางกฎหมาย จะได้ตั้งแต่กิจการเจ้าของคนเดียว ห้างหุ้นส่วน บริษัทจำกัด ไปจนถึงบริษัทมหาชนจำกัด
การเข้าใจทั้ง 2 มุมนี้ร่วมกันช่วยให้เห็นภาพว่าควรเลือกทำธุรกิจแบบไหน และจะจัด องค์ประกอบของธุรกิจอย่างไรให้เหมาะกับเป้าหมายและทรัพยากรของตัวเอง
